علي بن حسين انصارى شيرازى
85
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
توت حلو فرصاد بود بپارسى توت سفيد خوانند و قايممقام انجير بود در انضاج الاوى غذاى بد دهد و معده را بد بود و خون فاسد از وى متولد شود و بهترين وى بزرگ و شيرين بود و طبيعت وى گرم است در اول چون بخورند زود از معده بگذرد اما ديرهضم شود و بول براند و بهتر آن بود كه پيش از طعام خورند و بعد از آن سكنجبين بياشامند و ورق وى و ورق انجير سياه و ورق انگور به آب باران بجوشانند و موى را بدان بشويند سياه گرداند و چون بكوبند و به آب زيت بياميزند و بر سوختگى آتش ضماد كنند نافع بود و طبيخ پوست وى همين عمل كند و ورق وى چون بدان مضمضه كنند درد دندان ببرد لاتين MORI BACCAE فرانسه MURES انگليسى MULBERRY توت حامض معروف است بشامى بهترين وى سياه بزرگ بود و نارسيدهء وى چون خشك كنند قايممقام سماق بود و طبيعت وى گرم و خشك بود در دوم و گويند تر است خشكى وى در اول است و در وى قبضى بود و ورم دهان و حلق را نافع بود و ورق وى خناق را نافع بود و عصارهء وى خشك كرده ريشهاى بد را نافع بود و پوست درخت وى ترياق شوكران بود و خشك كرده وى شكم را ببندد و ذوسنطاريا را نافع بود آب ورق وى مقدار پانزده درم چون بياشامند گزندگى رتيلا را نافع بود و خوردن وى مغص آورد و مصلح وى اطريفل كوچك بود و اسحق گويد مضر بود به شش و مصلح وى انار بود توت وحشى توت العليق بود بپارسى توت سهگل گويند و در عليق گفته شود تودرى تودرنج گويند و بذر الهوه و قصيصه نيز گويند و بشيرازى تودرى خوانند و باصفهانى قدومه و به كرمانى مار درخت و به تبريزى درينه و طبيعت وى گرم و خشك بود در دويم و گويند تر است در اول و تودرى چهار نوع است زرد و سفيد و سرخ و گلگون و بهترين آن زرد بود نافع بود جهت سرطانات كه ريش نشده باشد با عسل و آب طلا كردن و اگر باب بياميزند و بر سرطان باطن ضماد كنند و ورمهاى بن گوش و صلابت نقرس را نافع بود و ريشهايى كه در چشم بود پاك گرداند چون با عسل در چشم كشند و چون با شراب بپزند و بياشامند باه را زيادت كند و لعوق آن خلطهاى غليظ لزج را كه در سينه و شش بود نافع بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : تودرى بضم تا و سكون واو و فتح دال اسم فارسى است و بيونانى اردسيمن و به عربى بزر الحمخم و بزر الهوه و قصيصه و باصفهانى قدومه و بكرمانى مار درخت و به تبريزى درينه نامند و آن تخم نباتيست از عدس كوچكتر و اندك پهن لاتين ERYSIMUM OFFICINALE يا SISYMBRIUM OFFICINALE فرانسه TORTELLE - HERBE AVEC CHANTRES - VELAR DES BOUTIQUE انگليسى HEDGE GARLIC - HEDGE MUSTARD توتيا انواع است بهترين آن هندى بود بعد از آن زرد و بعد از آن كرمانى نيك طبيعت آن سرد است در اول و خشك است در دوم و آنچه شسته بود فاضلترين مجففات بود و ريشها را نافع بود و حتى سرطانات و درد چشم را نافع بود و منع فضول بد در عروق چشم از نفوذ در طبقات بكند خاصه مغسول وى و صحت چشم نگاه دارد و در مرهم جهت ريش قضيب و خصيه بغايت نافع بود و جهت مقعد و ورمهاى آن و گويند بدل آن به وزن آن شادانه و نيم وزن آن توبال مس است صفت غسل آن بگيرند توتياى كوفته و بيخته و به آب بياميزند و در صرهء بندند كه تنك باشد نه بغايت و در ظرفى سبز كنند و آب باران بر سر آن كنند و در آب بجنبانند تا آنچه رقيق لطيف بود به آب بيرون آيد و آنچه غليظ و رمل بود و وسخ در خرقه بماند بعد از آن آب را در